Informacje ze Zoo Ostrava

Nasza misja

Misja nowoczesnych ogrodów zoologicznych

Początkowym celem ogrodów zoologicznych było przede wszystkim zaznajomić odwiedzającego z jak największą ilością różnych gatunków zwierząt, zwykle nie zważając na ich potrzeby. Zwierzęta które w naturze żyją w grupach, były często hodowane po jednym egzemplarzu i w całkowicie nieodpowiadającym im małym pomieszczeniom. Do znaczącej zmiany doszło stosunkowo niedawno, dziś ZOO przekształca się nie tylko w znaczące centra odpoczynku i edukacji, ale także w miejsca, gdzie kładzie się nacisk na ochronę różnych gatunków zwierząt, w tym wielu takich, które nie żyją w naturze lub mogą wkrótce zniknąć. Dowodem tych starań są dwa ochronne europejskie programy ogrodów zoologicznych o skrótach EEP i ESB (analogiczne programy mają także amerykańskie ogrody zoologiczne) na poziomie globalnym istnieją międzynarodowe księgi hodowlane.

Co jest to EEP i ESB?

Jeśli zobaczycie na tablicy jakiegoś zwierzęcia ten skrót i znak nosorożca, znaczy to, że konkretny rodzaj zwierzęcia jest wpisany lub do europejskiego programu ochronnego (EEP) lub jest o nim prowadzona Europejska księga hodowlana (ESB). Ostrawskie ZOO prowadzi ESB hipopotama nilowego (więcej informacji poniżej). Oprócz tego ZOO Ostrawa w teraźniejszości prowadzi ponad 40 innych programów EEP i ESB (m.in. tygrys syberyjski, makak wanderu, sika wietnamska czy koczkodan diana) i w przyszłości będzie się starać, żeby wśród zwierząt wzrastała liczba gatunków najbardziej zagrożonych.

Co to oznacza dla zwierząt?

Każdy taki rodzaj zwierząt ma określonego koordynatora. Jest nim specjalistyczny pracownik któregoś z ZOO, który prowadzi szczegółową księgę hodowlaną, zawierającą wszystkie zwierzęta danego gatunku hodowane w ogrodach zoologicznych. Jest to sposób na szczegółowe drzewo genealogiczne wszystkich zewidowanych sztuk. Po konsultacji z koordynatorem urodziła się w Ostrawskim ZOO na przykład samiczka tygrysa syberyjskiego przeniesiona bezpłatnie do innego ogrodu zoologicznego do najodpowiedniejszych samców. Dzięki takiej współpracy znacznie zwiększa się szansa utrzymania zwierząt hodowanych w niewoli przez długi czas w dobrej kondycji i po spełnieniu odpowiednich warunków, powrotu ich do naturalnego otoczenia.

Europejska księga hodowlana hipopotama nilowego

Od roku 2006 Ostrawski ogród zoologiczny prowadzi księgę hodowlaną (ESB) hipopotama nilowego. Pierwsze wydanie tej książki ZOO Ostrawa opublikowało w czerwcu 2007. Dlaczego akurat hipopotam? Przez długie lata europejskie ZOO żyły w przeświadczeniu, że hipopotam nilowy należy do  ssaków afrykańskich, których jest sporo. Dopiero w zeszłym roku dotarły z afryki alarmujące wiadomości. Liczba hipopotamów dramatycznie spada. Przez ostatnie dziesięć lat ich liczba spadła o niemal 20%. Np. w Demokratycznej Republice Konga ich liczba zmniejszyła się o 95% do niecałego tysiąca. Na hipopotamy poluje się dla mięsa, zębów (które mają na czarnym rynku wartość kości słoniowej) i jako problem dla stale rozwijającego się rolnictwa, które zaczyna zajmować także tereny parków narodowych. Ważną rolę odgrywa także niestabilność polityczna większości krajów afrykańskich. Hipopotamy żyją dzisiaj w 27 krajach leżących na południe od Sahary z tego w 18 z nich ilość hipopotamów szybko maleje. Hipopotam jest nowym zwierzęciem herbowym Ostrawskiego ZOO, jest tutaj hodowany bez przerwy już od roku 1967.

Jak to jest z powrotem zwierząt do środowiska naturalnego?

Tam gdzie jest to możliwe, ogrody zoologiczne we współpracy z innymi organizacjami i jednostkami starają się wprowadzać na nowo zwierzęta do ich pierwotnego środowiska. Robi się tak w przypadku, gdy gatunek wyginął całkowicie ze swego środowiska naturalnego lub jego ilość ulega zmniejszeniu i bez ludzkiej pomocy by wyginął.

Dlaczego gatunki w teraźniejszości tak szybko giną?

Główną przyczyną jest zmniejszanie się ich środowiska naturalnego, co jest związane ze wzrostem ludzkiej populacji i z rozszerzaniem rolnictwa.
Mimo wysiłków ekologów nadal bardzo rozpowszechnione jest kłusownictwo i niestety nawet dzisiaj w bogatych krajach znajdują się ludzie, którzy kupują produkty ze skóry rzadkich gatunków dzikich kotów (jaguarów czy lwów) lub np. luksusowe pióra z kości słoniowej.

Niebezpiecznie rozszerzyła się sprzedaż żywych zwierząt, głównie między ludźmi z bogatszych krajów, także w Republice Czeskiej stale rośnie zainteresowanie kupnem atrakcyjnych zwierząt takich jak np. duże gatunki papug czy żółwi lądowych. Takim działaniem ci „miłośnicy” zwierząt wyraźnie przyczyniają się do spadku osobników danego gatunku w przyrodzie. Co więcej, mało kto wie, że podczas przemytu ze swojego środowiska naturalnego, często transporty odbywają się w drastycznych warunkach  i na jedno żywe przywiezione zwierzę przypada kilka martwych.

Do najbardziej znanych przypadków powrotu do natury zwierząt, które uległy wyginięciu należy przypadek konia Przewalskiego (który został przywrócony do Mongolii), oryksa szablorogiego (wypuszczonego z powrotem do Tunezji) (czy Marmozety lwiej (Brazylia)). Podstawowym czynnikiem udanego powrotu jest oczywiście niezniszczony pierwotny biotop, który dzisiaj niestety w wielu przypadkach nie istnieje.

Wysiłki ZOO, aby pomagać w ochronie oczywiście nie ograniczają się tylko do oddalonych egzotycznych krajów, ale także do ochrony zagrożonych rodzimych gatunków. W tym wypadku często wcale nie jest o wiele lepiej. W latach 70 i 80 XX wieku, Ostrawskie ZOO na nowo wprowadziło(reintrodukowało) do środowiska naturalnego największego rodzimego kota – rysia, na Szumawie, a także we Włoszech, Szwajcarii i w byłej Jugosławii. W Republice Czeskiej ostatni dziki ryś został zastrzelony w XIX wieku. W obecnych czasach ZOO uczestniczy w powrocie do natury poważnie zagrożonej sowy płomykówki oraz pójdźki zwyczajnej . Kilka par hodowlanych odchowa każdego roku około 20 młodych, przeznaczonych do powrotu do środowiska naturalnego. Do końca roku 2004  zostało wypuszczonych ponad 200 sztuk.

Misją nowoczesnych ogrodów zoologicznych jest także edukacja gości. W ZOO Ostrawa to zadanie pełni dział PR, do którego obowiązków należy edukacja i promocja.